Waarom je met contant geld minder uitgeeft

"Betaal gewoon contant" is een van de meest herhaalde stukjes geldadvies, en anders dan veel andere heeft dit echt onderzoek erachter. Contant betalen doet je doorgaans daadwerkelijk minder uitgeven — en begrijpen waarom vertelt je hoe je hetzelfde effect bereikt, zelfs als je met de kaart betaalt.

Het bewijs: kaarten verhogen wat je betaalt

De helderste bevinding komt uit gecontroleerde studies naar hoe de betaalmethode de betalingsbereidheid verandert. Wanneer mensen op artikelen boden, waren degenen die met de kaart moesten betalen bereid aanzienlijk meer te betalen dan degenen die contant betaalden — bij één veiling liepen de kaartbiedingen ongeveer twee keer zo hoog op (Prelec & Simester, 2001). Zelfde artikel, zelfde mensen, andere betaalmethode — en het bedrag dat mensen wilden neertellen verschoof flink.

Dat is een opvallend resultaat, want aan het artikel veranderde niets. Het enige verschil was hoe het betalen aanvoelde.

De "pijn van betalen"

Achter die bevinding zit een eenvoudig idee: geld uitgeven registreert als een kleine "pijn", en verschillende betaalmethoden zetten die pijn harder of zachter. Fysiek contant geld overhandigen maakt de kosten levendig — je ziet het geld weggaan. Een kaart aantikken maakt het abstract, zodat de pijn op het moment van aankoop nauwelijks registreert.

Hersenscans geven dit een fysieke basis. Toen mensen een prijs zagen die te hoog voelde, werd een hersengebied dat met ongemak wordt geassocieerd actief, en de balans tussen die "prijspijn" en de "beloning" van het willen van het artikel voorspelde daadwerkelijk of ze kochten (Knutson et al., 2007). Contant geld houdt dat prijspijn-signaal in de lus. Wrijvingsloos betalen dempt het — en dat is precies wat wrijvingsloos betalen zo goed maakt in het aanzetten tot uitgeven.

Sommige mensen voelen het sterker dan anderen

Hier een eerlijke nuance: de pijn van betalen is niet voor iedereen hetzelfde. Mensen verschillen betrouwbaar in hoezeer uitgeven pijn doet. Onderzoekers beschrijven een spectrum van "krenten", die de pijn heftig voelen en vaak minder uitgeven dan ze eigenlijk zouden willen, tot "brassers", die hem nauwelijks voelen en te veel uitgeven (Rick, Cryder & Loewenstein, 2008).

Dat is van belang voor hoe je dit gebruikt. Zit je meer aan de brasser-kant, dan doet wrijving weer toevoegen — zoals contant geld, of de tactieken hieronder — het meest voor je, omdat je natuurlijke rem licht is. Ben je een krent, dan heb je misschien niet veel nodig; het risico voor jou is dat je te weinig geniet van geld dat je hebt. Het punt is niet dat contant geld deugdzaam is. Het is dat uitgeven moet registreren, zodat de beslissing een echte is.

Hoe je het effect krijgt zonder contant geld mee te dragen

Je hoeft niet volledig op contant over te gaan om er baat bij te hebben. De hefboom is wrijving, en die kun je weer aan digitaal betalen toevoegen:

• Verwijder opgeslagen kaarten uit browsers en winkel-apps, en zet one-click en opgeslagen-wallet-afrekenen uit, zodat betalen een bewuste stap wordt. Dit hoort bij het weghalen van winkeltriggers.
• Gebruik de fysieke versie — het envelopsysteem met contant geld — voor de categorieën waar je het meest te veel uitgeeft.
• Voor de volledige vergelijking van wanneer een kaart prima is en wanneer niet, zie contant vs. kaart.

Voor waarom wrijvingsloos uitgeven zo effectief langs je aandacht glipt, zie waarom doe ik impulsaankopen.

Waar een hulpmiddel kan helpen

Omdat een kaart werkt door de pijn van betalen te dempen — precies het signaal dat je anders zou afremmen — is de oplossing om een moment van bewuste wrijving terug te zetten op het punt van aankoop. Dat is wat ImpulseShield doet: het houdt een korte pauze vast tussen willen en kopen, privé en op je eigen apparaat, zodat een wrijvingsloze tik iets krijgt van het gewicht dat een contante betaling zou hebben gedragen.

Als je dit liever als een blijvende gewoonte vasthoudt, brengt bewust uitgeven deze ideeën samen.

Bronnen

• Prelec, D., & Simester, D. (2001). Always Leave Home Without It. Marketing Letters, 12(1), 5–12. https://link.springer.com/article/10.1023/A:1008196717017
• Knutson, B., Rick, S., Wimmer, G. E., Prelec, D., & Loewenstein, G. (2007). Neural Predictors of Purchases. Neuron, 53(1), 147–156. https://www.cell.com/neuron/fulltext/S0896-6273(06)00904-4
• Rick, S., Cryder, C. E., & Loewenstein, G. (2008). Tightwads and Spendthrifts. Journal of Consumer Research, 34(6), 767–782. https://academic.oup.com/jcr/article-abstract/34/6/767/1845388